Wnioski z panelu Koalicji KOMM podczas Dolnośląskiego Kongresu Kultury

13 października 2023 r. w Dolnośląskim Centrum Filmowym we Wrocławiu jako Koalicja Organizacji Mniejszościowych i Migrantów rozmawialiśmy o tym jakie potrzeby kulturalne ma nasze środowisko, o oczekiwaniach wobec decydentów i partnerów kulturalnej – instytucjonalnej i pozarządowej oraz o tym co możemy zaoferować większości społeczeństwa tzw. «przyjmującego».

W kontekście dyskusji na temat upolitycznienia i komercjalizacji kultury oraz wyzwań związanych z finansowaniem kultury podczas panelu “Ukrainki i Ukraińcy w Polsce – konsumentki/-ci kultury, menedżerki/-owie, twórczynie/-cy, animatorki/-rzy, edukatorki/-rzy, kuratorki/-rzy, artystki/-ści, współtwórczynie/-cy sektora kreatywnego” skupiliśmy się na wyzwaniach, które stoją przed organizacjami pozarządowymi, które są w imieniu swojej społeczności zajmują się edukacją kulturalną i rozwojem ukraińskiej kultury.

Ukraińskie NGO w Polsce pełnią nie tylko rolę pełnowymiarowych domów kultury, ale też wykonują szereg funkcji quasi instytucji artystycznych – prowadząc zespoły teatralne, chóry, produkując spektakle, kształcąc nowych adeptów sztuki. Co więcej łączą te funkcje z odpowiedzialnością społeczną i działaniami pomocowymi i opiekuńczymi na rzecz twórców. Po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie Ukraiński Dom z Przemyśla zaopiekował się ponad 60 artystami-uchodźcami z Ukrainy – zdobywając środki na ich comiesięczne stypendia tworząc przestrzeń do samorealizacji twórczej, znajdując miejsca na realizację rezydencji artystycznych. 

Co więcej szeroko dyskutowana kwestia “upolitycznienia kultury” w przypadku ukraińskim podmiotów jest jeszcze bardziej dotkliwa. W odróżnieniu od tzw. “kultury instytucjonalnej” –  narodowych i samorządowych instytucji kultury, organizacje te  nie mają żadnych stałych gwarancji finansowych, a uzależnienie od niestabilnych grantów i dotacji oznacza, że organizacje pozarządowe tworzące przestrzeń dla dialogu polsko-ukraińskiego “w niektórych politycznych okolicznościach” skazane są na całkowite odcięcie od środków finansowych umożliwiających działalność programową.  Nie wspominając o długofalowym myśleniu o zatrudnieniu i profesjonalizacji zatrudnionej kadry. 

Niemniej jednak udaje im się realizować swoją działalność nawet bez środków publicznych. Przewagą ukraińskich organizacji kulturalnych jest bliska współpraca z publicznością i darczyńcami prywatnymi. Trwałe relacje z odbiorcami to proces, ale wiele tych organizacji może służyć za wzorcowy przykład jak rozwijać swoją publiczność, jak tworzyć razem “z”, a nie “dla”. Organizacje te wkładają ogromny wysiłek w edukację  publiczności i przygotowywanie młodszego pokolenia do uczestnictwa w kulturze, zachęcanie go  do eksplorowanie różnych dziedzin kultury i sztuki.

W kontekście rozmowy o zasobach i współpracy – przychylność “polskiej kultury instytucjonalnej” do otworzenia swoich drzwi dla organizacji pozarządowych jest kluczowa. Możliwość połączenia sił i skorzystania z sal, sceny czy profesjonalnych pracowników instytucji artystycznych jest nie do przecenienia. Coraz więcej dyrektorów i instytucji jest na to otwartych. Jako środowisko mniejszości narodowych i migrantów podkreślaliśmy, że ważne jest dla nas w tych relacjach partnerstwo. Kolonialne traktowanie ukraińskich NGO jako dostawców “publiczności” jest nieakceptowalne. Nasza społeczność to wykwalifikowani menedżerowie i świetnie wykształceni artyści  – chcemy tworzyć wspólnie ambitne projekty polsko-ukraińskie. Naszym szczególnym zasobem jest możliwość dotarcia do bardzo dużej liczby potencjalnych odbiorców. Otwartość, współpraca i zrozumienie roli każdej ze stron są gwarancją realizacji najlepszych projektów. 

W debacie wzięli udział:

Katarzyna Komar-Macyńska — specjalistka ds. komunikacji i promocji w Domu Ukraińskim w Przemyślu, członkini zarządu przemyskiego Oddziału Związku Ukraińców w Polsce, absolwentka STOP (Szkoła Trenerska Organizacji Pozarządowych), trenerka w zakresie dialogu międzykulturowego, integracji, przeciwdziałania uprzedzeniom i dyskryminacji. Animatorka działań międzypokoleniowych, koordynatorka projektów kulturalnych i społecznych, kuratorka rezydencji artystycznych, współzałożycielka Koalicji Organizacji Mniejszościowych i Migranckich.

dr Oleksandra Iwaniuk —  absolwentka Akademii Mohylańskiej w Kijowie oraz College of Europe (Natolin). Rozprawę doktorską obroniła na temat elit politycznych w Ukrainie. Jest autorką licznych artykułów, m.in. dla „Polityki”. Jej debiut literacki „Amor[t]e” opowiada opartą na faktach historię ukraińskiego patrioty z Doniecka w przededniu rozpoczęcia się rosyjskiej agresji na Donbasie. Powieść nominowano do Nagrody „Najlepsza książka roku od BBC” oraz do nagrody Miasta Literatury UNESCO. W 2017 r. Oleksandra założyła w Warszawie Klub literacki Po Sąsiedzku, który służy przybliżeniu dialogu i porozumienia między Polakami a ich wschodnimi sąsiadami przez literaturę.

dr Andrii Kudriashov — współzałożyciel oraz Przewodniczący Rady Fundacji Zustricz. Uczestnik ukraińskiej Rewolucji Godności (Euromajdan), jeden z liderów Krakowskiego Euromajdanu – nieformalnej grupy, która w latach 2013-2014 zajmowała wsparciem protestujących w Kijowie oraz była głosem Ukraińców w Krakowie. 

Olga Chrebor —  Prezeska Fundacji Kalejdoskop Kultur; Pełnomocniczka Prezydenta Wrocławia ds. mieszkańców ukraińskiego pochodzenia; Członek Wrocławskiej Rady ds. Równego Traktowania, Dyrektorka Wydziału Kultury Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, współzałożycielka Koalicji Organizacji Mniejszościowych i Migranckich; menedżerka kultury, kuratorka, producentka, tłumaczka, publicystka, inicjatorka, pomysłodawczyni i dyrektorka szeregu festiwali oraz cyklicznych wydarzeń literackich, muzycznych i interdyscyplinarnych oraz projektów międzynarodowych z zakresu dyplomacji kulturalnej.

Panel realizowany jest w ramach projektu Coalition of Migrant and Minority Organizations KOMM przy wsparciu National Democratic Institute for International Affairs (umowa nr No. 23-22213A-CER.0-2646)